Al meer dan 35 jaar protesteren bewoners in Amsterdam-Noord tegen de vieze lucht van kunstmestfabriek ICL. Jeroen Olthof, gedeputeerde van provincie Noord-Holland, erkent dat de stank van ICL de afgelopen jaren onderaan het prioriteitenlijstje van de provincie bungelde.
Amsterdammers in Noord klagen al jaren over de slapeloosheid en hoofdpijn door de penetrante stank van ICL. De afgelopen twee jaar ontving ICL twee boetes voor de uitstoot van lucht met een veel te hoge zoutzuurconcentratie. Volgens de GGD hadden die overschrijdingen ‘geen ernstige gezondheidsrisico’s’, maar konden de grote hoeveelheden bijtend zuur wel klachten als prikkende ogen, hoestbuien en hoofdpijn veroorzaken. Momenteel is er een strengere vergunning voor ICL in de maak.
Olthof verantwoordelijk
De bewoners van Noord zijn kritisch op die nieuwe vergunning. Afgelopen dinsdag overhandigden ze in het Zonnehuis in Amsterdam-Noord een grote nieuwjaarskaart aan Jeroen Olthof (PvdA), gedeputeerde van de provincie Noord-Holland. Daarop staan 170 wensen van Noorderlingen die hopen dat de stank van ICL in 2026 eindelijk stopt.
Ze richten hun boodschap aan Olthof, omdat hij als gedeputeerde in het provinciebestuur verantwoordelijk is voor Gezonde leefomgeving en Milieu. Daarmee is hij verantwoordelijk voor het verlenen en handhaven van de milieuvergunningen voor fabrieken in de provincie, zoals ICL. Goed om te weten: voor die taken schakelt de provincie de Omgevingsdienst in, een uitvoerende overheidsinstantie.
Hoe kan het dat er nu pas iets aan die stank en zoutzuuruitstoot wordt gedaan?
„Je ziet echt wel een verandering in de samenleving als het gaat om dit soort ontwikkelingen. Ik kwam zelf veel in deze omgeving; een deel van mijn familie is hier opgegroeid en woonde hier. Er is altijd veel bedrijvigheid geweest, maar toen stond de werkgelegenheid en het economische belang voor al deze mensen voorop; het was uiteindelijk hun brood. Ik zie die geschiedenis ook in Wijk aan Zee bij Tata Steel; dat dossier doe ik ook. We zitten inmiddels in een situatie waarin we steeds meer weten maar minder accepteren. Dus nu zeggen we: prima, die bedrijven, maar het moet wel allemaal schoon en nieuw zijn.”
Snap ik, maar die zoutzuurregels zijn niet nieuw toch?
„Nee, maar we besteden er nu meer aandacht aan. We zitten nu wel intensiever bovenop het meten van zoutzuur.”
Had de provincie daar niet eerder bovenop moeten zitten?
„Ik ben nu sinds 2020 gedeputeerde en er is in die tijd veel veranderd in hoe we kijken naar gezonde leefomgeving. De overheid heeft de prioriteiten de afgelopen decennia tot 2020 – durf ik te zeggen omdat ik er zelf toen niet bij zat – anders gesteld. Toen stonden economisch belang en werkgelegenheid ook bij de provincie voorop.”
Bij de overhandiging in het Zonnehuis afgelopen dinsdag gaf Olthof in zijn speech toe dat het beter was geweest als de stank in 1990 al was aangepakt. Daarmee reageerde hij op de voordracht van buurtbewoner Veronica van de Braak (68). Zij las een artikel voor uit 1990 waarin bewoner Ilja Lodder al klaagde over de stank. Ten opzichte van Olthof nu, reageerde de provincie in dat stuk veel passiever: ‘Wij zitten hier met een beperkt aantal mensen en Tuindorp Oostzaan heeft niet de allerhoogste prioriteit.’
Actiegroep Adem Vrij aan het IJ en de Natuur- en Milieufederatie Noord-Holland eisen dat er minstens drie keer per jaar gemeten wordt hoeveel zoutzuur de ICL-fabriek uitstoot. Bent u het met ze eens?
„Dat laat ik aan de Omgevingsdienst over. Zij kunnen inschatten wat nodig is om uiteindelijk te zorgen dat we kunnen handhaven.”
Maar afgelopen twee jaar was er natuurlijk twee keer achter elkaar sprake van een dikke overschrijding.
„Als we dat zien, zal er vaker gemeten worden, maar als wij nou de volgende metingen zien dat ze zich aan de regels houden, dan is de vraag of dan 3 keer, 4 keer of 1 keer voldoende is.”
Steven van Weyenberg (D66), wethouder Ruimtelijke Ordening, eist dat de fabriek sluit zodra blijkt dat de zoutzuurnormen weer worden overschreden. Is dat iets waar u zich bij aansluit?
„Ik ken de kritiek van Van Weyenberg. Ik heb ook regelmatig contact met hem hierover. Alleen heb ik me als bevoegd gezag ook aan regelgeving en procedures te houden. Ik begrijp het idee van ‘direct dicht’ vanuit het perspectief van de bewoners heel goed, maar ik kan uiteindelijk niet naar een fabriek toe gaan en hem sluiten. Als er een overtreding is, moet je een boete opleggen. Als er meer overtredingen bovenop komen, moet je kijken wat dat betekent voor de vergunning. Sluiten is zeker een scenario, maar nu nog niet.”
En niet te vergeten: de penetrante geur van ICL. Gaan jullie die ook in de nieuwe vergunning terugdringen?
„Ja. Er zit een strengere geurnorm in de conceptvergunning, maar ik ben geen specialist; ik weet niet hoeveel dat precies is.”
Eind januari verwacht de Omgevingsdienst de nieuwe milieuvergunning voor ICL te publiceren.