Zelfstandigen kampen vaker en langer met geldproblemen dan werknemers. In Amsterdam-Noord kunnen zij op dinsdagavond terecht voor hulp en advies – vaak op het moment dat de schulden zich al hebben opgestapeld.
Voordat vrijwilliger Paul hem zal helpen in een aparte kamer, komt de eerste cliënt van vanavond aan de grote ovale ontvangsttafel zitten. Enigszins verlegen kijkt hij de kamer rondt, waarna hij een rode Scapinotas vol ongeopende post voor zich neer legt. Brieven die hij op de dinsdagavond graag samen door zou nemen.
‘Dat gaat helemaal goedkomen hoor, we zien hier mensen ook wel eens met vuilniszakken vol binnenlopen,’ zegt Paul terwijl hij de man een ordner toesteekt. Glimlachend neemt de cliënt de map in ontvangst, gerustgesteld door het idee dat het dus nog wel gekker kan.
Overgebleven aan de tafel zijn schuldhulpverleners Natasja van der Meer en Nikita van Dam. Zij begeleiden vanavond het wekelijkse inloopspreekuur voor ondernemers met schulden in Amsterdam-Noord. Samen met de aanwezige vrijwilligers helpen zij bij het beantwoorden van financiële vragen en opstellen van budgetplannen, waarbij altijd gezorgd wordt voor een ontspannen sfeer. ‘Wat relativering en luchtigheid is enorm welkom bij de heftige situaties die hier ter sprake komen’, vertelt Van der Meer. Onderling wordt veel gelachen en niemand verlaat de ruimte voordat hem één of twee feestkoeken of stroopwafels zijn aangeboden.
100 uur werken
Wat zich hier vanavond afspeelt, staat niet op zichzelf. Recente cijfers van het CBS laten zien dat steeds meer werkenden moeite hebben om rond te komen. De groep zelfstandigen valt daarbij extra op: zij kampen langer en vaker met geldproblemen, die ook nog eens groter zijn dan bij werknemers in loondienst.
Van Dam herkent de ontwikkeling en ziet verschillende groepen langskomen. Zo zijn er diegenen die hun onderneming als ‘hun kindje’ zien en bereid zijn om zeer diep door het stof te gaan, in een poging het tij te doen keren. ‘Er zijn cliënten die honderd uur per week werken, en aan het einde van de maand op bijstandsniveau uitkomen. Als je eigen baas bent, is er niemand om tegen je te zeggen dat dat niet houdbaar is.’
Rennen voor niets
Mounir (44), die vanavond met Paul een budgetplan heeft opgesteld, verkeerde 6 jaar lang in zo’n situatie. In december 2019 opende hij een visrestaurant, waar hij veel eigen geld in stak. Toen de deuren drie maanden later moesten sluiten wegens de uitbraak van het coronavirus, belandde hij in slecht weer. Voor compensatie kwam hij niet in aanmerking, daarvoor was hij te kort open geweest.
‘Ik was veertien uur per dag aan het rennen, om aan het einde van de maand niets over te houden. Ik kon niets leuks voor mijn kinderen kopen, niet op vakantie.’
Terwijl Mounir het vertelt, verstilt hij, langzaam verdwijnend in zijn zwarte winterjas. Zijn hand graait naar de doos tissues, die nog naast de feestkoekjes staat opgesteld. Een grote dikke traan wordt bij zijn rechteroog weggedept, waarna hij zachtjes knikt en stilletjes vertrekt.
‘Alsof het een Ziggo-abonnement was!’
Een andere groep bestaat uit mensen die onvoldoende kennis bezitten over de randvoorwaarden van het ondernemen. Achterstallige administratie en belastingaangiftes brengen hen in rap tempo diep in de schulden.
Het is een groep die vrijwilliger Bram zijn wenkbrauwen soms doet optrekken: ‘Ik begeleidde een tijdje terug een Afrikaanse man die in de problemen kwam omdat hij het concept ‘belasting’ niet begreep. Hij zei dat dat van hem niet hoefde. Alsof het een Ziggo-abonnement was!’
Bram pleit voor herintroductie van het tot 2001 verplichte ‘middenstandsdiploma’. Dat diploma moesten ondernemers halen voordat zij zich met hun bedrijf konden inschrijven bij de Kamer van Koophandel.
Nu wordt vooraf geen kennis meer geëist en dat leidt soms tot lichtzinnigheid, ziet ook Van der Meer: ‘De eerste inkomsten als zzp’er lijken hoog en zijn snel uitgegeven, terwijl dat geld eigenlijk opzij had gemoeten voor belasting, verzekeringen of pensioenopbouw.’
Opgestapeld
Voor de ondernemers die hier vanavond aan tafel zitten, komt zulke kennis vaak pas op het moment dat de schulden zich al hebben opgestapeld. Dat stapelen is letterlijk terug te zien in de enveloppen en aanmaningen die in boodschappentassen en vuilniszakken worden meegebracht. Vaak is dat een daad uit schaamte, om niet geconfronteerd te hoeven worden met de ellende waar ze in zitten.
‘Om mensen dan weer overzicht te geven en ze te laten zien dat er een uitweg is, vind ik het mooiste van mijn werk,’ vertelt Van Dam. ‘Je ziet het letterlijk gebeuren wanneer mensen bij de uitgang hun totaal verkrampte schouders weer laten zakken. Daar doe je het voor.’