In het hol van de leeuw, het hoofdkantoor van woningcorporatie Lieven De Key, brengt De Balie ‘journalistiek theaterstuk’ Gezocht: een paar vierkante meter op het toneel. Als journalistiek werk geslaagd, maar als theaterstuk maakt het minder indruk.
‘We moeten het met wat minder doen dan gebruikelijk qua licht en geluid vandaag,’ waarschuwt De Balie-journalist Rosalie Dielesen voordat Gezocht: een paar vierkante meter begint. ‘Gebruikelijk’, dat is de Grote Zaal van De Balie. Maar nu zijn we in een aula in het brandnieuwe hoofdkantoor van woningcorporatie Lieven De Key aan de Hoogte Kadijk. Op een verhoging staat een bankstel. Daaromheen een draaitelefoon, pantoffels en bergen versnipperd papier. Dat is alles waarmee Niels Kuiters, de enige acteur in dit stuk, zal werken vandaag.
De locatiekeuze heeft alles te maken met de inhoud van het stuk. Gezocht is ‘journalistiek theater’. Maandenlang onderzocht de redactie van De Balie de vastgelopen Amsterdamse sociale huursector. Regisseur Tijs Huys en scenarist Merlijn Geurts zetten de bevindingen om in dit stuk. Dat brengen ze vandaag naar het hol van de leeuw: een zaal grotendeels gevuld met woningcorporatiemedewerkers.
Perspectieven
In Gezocht bewijst Kuiters dat journalistiek theater uitstekend inzicht kan bieden in menselijke verhalen. Wanneer hij een houthakkershemd aantrekt, verandert hij van Joke (76), die in een grote, moeilijk begaanbare woning woont en overweegt te verhuizen, naar Frank (48), wiens gezin met drie puberkinderen uit de voegen barst van hun éénslaapkamerappartement. Met een hoodie en muts is Kuiters Umut (40), die sinds een scheiding weer bij zijn ouders woont. Frank en Umut azen op de woning van Joke. Door de belofte van journalistiek theater weet de toeschouwer: Joke, Frank en Umut bestaan, hun verhalen komen voort uit het onderzoek. Ze zijn uit de stad gegrepen. Dat is krachtig.
De theatervorm is dat minder. Joke, Frank en Umut blijven vaak niet meer dan perspectieven, door Kuiters gegeven zodra hij het juiste jasje aantrekt. Personages worden ze nooit echt; Kuiters wekt ze met ongeveer dezelfde mimiek en uitstraling tot leven.
Voor meer gelaagdheid moet Gezocht het hebben van twee stemmen die we enkel horen, niet zien. De Wooncoach staat Joke telefonisch poeslief bij, maar heeft een strategisch doel voor ogen: de keten van ‘scheefwoners’, waarvan Joke de eerste schakel is, in beweging brengen. De dominante stem van Het Systeem, een mysterieuze, Lieven De Key-achtige entiteit, dient zich op onverwachte momenten aan en brengt zo de nodige spanning in het stuk.
Rechttoe rechtaan
Gezocht zweeft als journalistiek werk rond het niveau van een rechttoe rechtaan geschreven reportage. Met nieuwe kennis en empathie voor samenlevingsgenoten gaan toeschouwers na afloop verder met hun leven. De vorm waarin het verhaal wordt verteld, is een paar uur later al naar de achtergrond verdwenen. Dat is in de krant prima, misschien zelfs goed, maar in het theater minder bevredigend.
‘Gezocht’ is nog te zien in Cultura in Ede op 24 februari.