Terwijl het Trimbos-instituut meldt dat door een forse toename nu 28.000 Nederlanders crack gebruiken en twee derde van hen buiten beeld van de zorg blijft, weigert burgemeester Femke Halsema te spreken van een ‘crackcrisis’ in Amsterdam. ‘Het gaat mij veel te ver om van een crisis te spreken,’ zei ze donderdagavond in de gemeenteraad.
De burgemeester benadrukt dat de GGD momenteel onderzoek doet naar het exacte aantal en het type crackgebruikers in de stad. ‘We willen nog niet vooruitlopen op de cijfers omdat we nog geen volledig beeld hebben,’ aldus Halsema. Ze wil ook geen atmosfeer creëren van een stad die een probleem heeft vergelijkbaar met de heroïneproblematiek van de jaren ’70. Een periode waarin Amsterdam kampte met massale heroïneverslaving, openlijk drugsgebruik op straat en grote overlast in de binnenstad, een tijd die het imago van de stad jarenlang heeft beschadigd.
Crack verdringt heroïne
Toch wijzen landelijke cijfers op een zorgwekkende ontwikkeling. Volgens een recent onderzoek van het Trimbos-instituut gebruiken inmiddels naar schatting 27.900 mensen in Nederland crack, waarvan 16.000 alleen crack en geen opiaten. Dit wijst op een nieuwe groep gebruikers die niet is overgestapt van heroïne naar crack, maar direct met crack is begonnen. Crack heeft heroïne daarmee verdrongen als meest gebruikte harddrug.
Opvallend is dat slechts 31 procent van de crackgebruikers bekend is bij de verslavingszorg, veel minder dan de 61 procent bij opiaatgebruikers. Het Trimbos-onderzoek laat verder zien dat driekwart van de crackgebruikers mentale problemen heeft, maar slechts 16 procent gebruik maakt van geestelijke gezondheidszorg. Meer dan zestig procent deelt drugsmateriaal zoals crackpijpen, wat het risico op infectiezieken verhoogt.
Partijen willen snelle reactie
Lian Heinhuis (PvdA) omschrijft de situatie in Amsterdam nadrukkelijk wél als een “verslavingscrisis” en staat pal achter het geplande crackverstrekkingsproject. Bij zo’n project zouden verslaafden onder medisch toezicht crack kunnen gebruiken, vergelijkbaar met het bestaande heroineverstrekkingsprogramma waarbij zware heroïneverslaafden onder begeleiding heroïne krijgen verstrekt.
Imane Nadif (GroenLinks) dringt aan op een spoedige start van het verstrekkingsproject, onder meer omdat crack steeds vaker wordt versneden met fentanyl, wat de verslaving verder verergert. Volt vraagt zich af of Amsterdam wel voldoende is voorbereid op de groeiende verzorgingsvraag.
Strijd om verantwoordelijkheid
De burgemeester verdedigt haar aanpak met een harde scheidslijn tussen repressie en zorg, maar legt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering nadrukkelijk bij de wethouders. “Dit is niet iets wat ik voor u kan oplossen, dat ligt bij het college,’ aldus Halsema.
Die houding stuit op kritiek van Heinhuis, die juist vindt dat de burgemeester overkoepelende regie zou moeten nemen omdat de problematiek zoveel verschillende portefeuilles raakt. Terwijl Halsema wacht op de GGD-cijfers, blijven duizenden crackgebruikers buiten beeld van de zorg, precies de groep die volgens het Trimbos-instituut de meest acute hulp nodig heeft.