Afgelopen maandag is de longlist met daarop achttien kanshebbers voor de Libris Literatuurprijs 2026 bekendgemaakt. De prijs voor de meest toonaangevende Nederlandstalige roman van het afgelopen jaar behelst een cheque van 50.000 euro en een bronzen legpenning.
Wie gaat er winnen? Het is zowel de meest spannende als de meest nutteloze vraag die je kan stellen in aanloop naar de uitreiking van de belangrijkste literaire prijs van Nederland. Antwoord? Het geschenk, van de Vlaamse schrijver Gaea Schoeters. Tenminste, dat denkt oud-jurylid en professor boekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam Lisa Kuitert. Een ‘origineel boek’ – over een olifantenplaag in Berlijn – dat bovendien zeer goed werd ontvangen.
Gaea Schoeters is één van de zes genomineerde Vlamingen. Verder staat er één Surinaamse schrijver op de lijst: Iraida Martha Ooft, met het boek Toen de val. Ook zitten er dit jaar drie romandebuten bij: Ester Naomi Perquin (Tot alles in beweging komt), Emma Laura Schouten (Nachtschade) en Lieselot Mariën (Als de dieren). Andere bekende genomineerden zijn Peter Buwalda, Auke Hulst, Bert Natter en Peter Terrin.
Recensenten
Ook zonder te speculeren over mogelijke winnaars, zijn er al een paar conclusies te trekken uit de lijst met achttien titels. Zo is het een lijst waar je de jury duidelijk in herkent, ziet Kuitert. ‘Dit is echt de selectie van een groep literatuurrecensenten. Mensen die beroepsmatig heel veel lezen. Er staan ook een aantal titels in waarvan ik heb gezien dat ze echt heel goed besproken zijn in de kranten die er een beetje toe doen.’
De samenstelling van de jury varieert per jaar. Dit jaar zijn drie van de vijf juryleden recensent van beroep: Roos van Rijswijk, John Vervoort en Liesbeth d’Hoker. Verder bestaat de jury uit Sander Bax, hoogleraar hedendaagse literatuur aan de Universiteit Leiden, en journalist en presentatrice Noraly Beyer.
Zij hebben harde keuzes gemaakt. Zo schitteren er een aantal namen door afwezigheid. Marente de Moor, bijvoorbeeld. Zij stond met De bandagist hoog op de jaarlijstjes van de Volkskrant en het NRC (respectievelijk op plek één en drie). Andere opvallende afwezigen zijn Hanna Bervoets (Geld Verdienen), Pieter Waterdrinker (Celine) en Marcel Möring (Mordechai). Die keuzes bewijzen volgens Kuitert dat een grote naam of een goede ontvangst geen garantie is voor een plek op de longlist. Kuitert: ‘De juryleden lezen onafhankelijk en los van reputaties.’
Meer vrouwen
Zelf is Lisa Kuitert twee keer jurylid geweest van de Libris Literatuurprijs, in 2011 en 2024. In die periode heeft ze gezien hoe vrouwelijke schrijvers een steeds groter deel van de genomineerden zijn gaan uitmaken. Daarbij moet gezegd dat de longlist van de Libris eerder een afspiegeling van een ontwikkeling in het gehele Nederlandse literaire landschap is, dan dat de jury actief is gaan sturen op gender. ‘In 2011 waren er gewoon minder vrouwen in het literaire circuit aanwezig’, zegt Kuitert. ‘De opmars van vrouwen is echt opmerkelijk en prettig om te zien.’
Een eenduidige oorzaak voor die opmars is er niet. Wel ziet Kuitert dat er binnen uitgeverijen steeds meer aandacht is voor vrouwelijk talent. Dat komt ook doordat er simpelweg meer vrouwen bij literaire uitgeverijen zijn komen te werken. Dit jaar zijn tien van de achttien genomineerde schrijvers vrouw.
Van de achttien titels op de longlist worden er uiteindelijk zes gekozen voor de shortlist. Die wordt op 9 maart bekendgemaakt in Nieuwsuur. Op 11 mei is de prijsuitreiking in Amsterdam.