Na vijf jaar procederen heeft vakbond FNV de rechtszaak tegen Uber verloren: het gerechtshof oordeelde dinsdag dat Uber-chauffeurs niet collectief als werknemers kunnen worden aangemerkt. In het vakbondshuis in Amsterdam kwam een tiental chauffeurs bijeen. De stemming was bedrukt.
‘Lang verhaal kort: we hebben verloren’. In een kleine grijze ruimte van het vakbondshuis in Amsterdam spreekt bestuurder Amrit Sewgobind van VNF Flex een tiental (voormalig) chauffeurs van vervoersgigant Uber toe. De chauffeurs reageren vol ongeloof en teleurstelling. ‘Ik kan wel huilen’, zegt er een, zijn vuisten liggen gebald op tafel.
Het gerechtshof Amsterdam oordeelde dinsdagochtend in de langlopende rechtszaak dat Uber-chauffeurs niet collectief als werknemers worden erkend, zoals het FNV graag had gezien. Volgens de vakbond zijn de chauffeurs werknemers van Uber en vallen zij onder het taxi-cao, volgens Uber zijn de chauffeurs zelfstandigen. FNV spande de zaak al in 2020 aan, toen had de rechtbank de vakbond gelijk gegeven, maar in hoger beroep komt het oordeel dus in Ubers voordeel uit. ‘Geheel onverwachts’, zegt bestuurder Sewgobind.
Zelfstandig of werknemer?
Volgens het hof verschillen de omstandigheden per chauffeur te sterk om één algemene kwalificatie te geven. De zes chauffeurs die in hoger beroep aan de zijde van Uber meeprocedeerden, zijn wél zelfstandige ondernemers, oordeelt het hof. Daarbij woog mee dat zij ook ander werk hebben, zelf hun werktijden en ritten bepalen en eigen investeringen doen. ‘Dat groepje hebben ze slim gevonden’, zegt bestuurder Sewgobind, ‘Het zijn vooral chauffeurs buiten de randstad, die een beetje Uber erbij doen.’ Het hof sluit niet uit dat chauffeurs als werknemer kunnen worden aangemerkt, maar stelt dat dit individueel bepaald moet worden.
Chauffeurs in financiële nood
‘Hoe kan ik ondernemer zijn als ik mijn eigen tarief niet mag bepalen?’, vraagt een chauffeur in het vakbondshuis. De rest knikt instemmend. De Uber-chauffeurs hebben het financieel lastig, zegt Sewgobind: ‘Veel verdienen onder het cao-loon, sommigen zelfs onder het minimumloon’. Hun financiële situatie is de afgelopen jaren verslechterd. Dat komt vooral door de invoering van dynamische tarieven in 2020. Onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk laat zien dan ruim vier op de vijf chauffeurs tussen 10 tot 40 procent minder verdient sinds de invoering (Wie en Oxford University). Hetzelfde patroon verwachten zij ook onder Nederlandse chauffeurs te zien.
De combinatie van lage tarieven en intransparantie maakt het werk slopend, zegt Sewgobind. Chauffeurs weten niet meer wat de beste tijden of locaties zijn om te rijden. ‘Uber beheert het algoritme; de chauffeurs hebben nul controle,’ legt hij uit. Ook het argument dat zij zelf bepalen welke ritten zij aannemen, trekt hij in twijfel.Een laag acceptatiepercentage betekent dat je minder gunstige ritten krijgt aangeboden.
Een 43-jarige chauffeur in een leren jack, die liever anoniem wil blijven, werkt al 8 jaar uitsluitend voor Uber. Hij kan zijn gezin nauwelijks meer onderhouden: ‘de prijzen stijgen, maar mijn inkomen daalt’. Chauffeur Theo (66) sluit zich aan en laat onmiddellijk screenshots van de Uber-app zien: een keer verdiende hij maar 92 euro met 10 ritten. ‘Het is oneerlijk’, voegt hij toe. Ook Theo werkt uitsluitend voor Uber, al 12 jaar lang: ‘en dat zonder ziekenfonds of vakantie’. Door de lage tarieven voelen chauffeurs zich gedwongen om meer te rijden, ook als zij daarmee het maximum aantal toegestane uren overschrijden.
Individueel procederen
FNV-advocaat Jan Hein Mastenbroek, die via videoverbinding in is gebeld, noemt het verlies een ‘slagveld’ en ‘nederlaag’. Hij vindt het onbegrijpelijk dat zelfs de chauffeurs die uitsluitend voor Uber werken, niet als werknemers worden gezien. Hij gaat ervan uit dat in een individueel proces, onder deze omstandigheden, ‘elke rechter in Amsterdam tot het oordeel werknemer zou komen’. Veel van de chauffeurs aan tafel overwegen individueel te procederen, maar zijn ook bang.
De chauffeurs voelen zich in deze zaak als David tegen Goliath. Een week voor de uitspraak deelde minister Karremans nog een foto waarop hij de hand schudt van Uber-CEO Dara Khosrowshahi. ‘Het voelt soms als doorgestoken kaart’, merkt een van de chauffeurs op. Bovendien proberen velen anonimiteit te bewaren, omdat ze vrezen dat dit ook invloed heeft op het werk dat zij aangeboden krijgen.
Moedig voorwaarts
Ondertussen zijn er in het vakbondshuis troostpizza’s gearriveerd. De chauffeurs komen langzamerhand bij en bespreken de vervolgstappen. ‘We hebben al veel meegemaakt,’ beamen de aanwezigen. ‘De meeste chauffeurs draaien al jaren mee.’ En de strijd is nog niet gestreden, benadrukt Sewgobind. FNV bekijkt de mogelijkheid tot cassatie en zullen chauffeurs voor individuele rechtszaken mobiliseren. ‘Moedig voorwaarts’, zegt Sewgobind. Hij glimlacht.