Amsterdam moet een baken van vrijheid en veiligheid zijn in een zee van internationale onrust. Dat was de boodschap van burgemeester Femke Halsema tijdens haar online nieuwjaarstoespraak van maandagavond 12 januari.
De nieuwjaarstoespraak van burgemeester Femke Halsema zou eigenlijk zondag 11 januari al plaatsvinden in het Concertgebouw – inclusief verrassingsoptreden van zanger Dries Roelvink. Maar vanwege de gladheid die het hele land in de ban hield, kon dit niet doorgaan. Daarom werd de toespraak gepubliceerd op socialemediakanalen van de gemeente Amsterdam, waaronder op YouTube.
Inwoners van Amsterdam moeten de “tolerantie en vrijzinnigheid” van de stad en “de vrijheid om jezelf te mogen zijn” koesteren, betoogde Halsema in de toespraak. Deze waarden zijn niet vanzelfsprekend in de huidige wereld vol geopolitieke onrust, stelde ze. Ze verwees onder meer naar de uitgesproken wens van de Amerikaanse president Donald Trump om Groenland te bezitten, waarmee ze Amsterdam tijdens de toespraak in een bredere, wereldwijde context plaatste. “Juist als de wereld onrustig is, richtingloos lijkt, of erger: lijkt te marcheren naar meer totalitarisme en onderdrukking, zijn er plekken nodig waar mensen veilig zijn.”
Het is voor Halsema, die sinds 2018 burgemeester is van Amsterdam, niet de eerste nieuwjaarstoespraak. Maar wel de eerste toespraak met zo’n sterk internationaal karakter. Vorig jaar sprak ze bijvoorbeeld over het beschermen van de democratische rechtsstaat en in 2024 over samenwerking en optimisme.
De geopolitieke onrust brengt mensen ook in beweging, zei Halsema. “Overal zien we burgers opstaan tegen ondemocratische macht. Zien we lokale en nationale gemeenschappen zich verweren tegen geweld en onderdrukking, en vrijheid en rechtvaardigheid opeisen.” Zo sprak Halsema over haar eigen ervaring tijdens de Pride-mars in de Hongaarse hoofdstad Boedapest in juni vorig jaar, waar zij meeliep “voor de rechten van lhbti’ers en voor het recht op demonstreren zelf.”
Lokaal
Lokale gemeenschappen blijven dus altijd cruciaal, vertelde Halsema: “In de straten van steden, in de gewone wijken, waar gewone burgers als eerste de macht herinneren aan wat het dierbaarste bezit is: vrijheid.”
Het koesteren van vrijheid betekent volgens Halsema voor Amsterdam ook “dat we duidelijk zijn in wat niet bij onze stad hoort”, zoals geweld, intimidatie en “het belagen van politie en hulpverleners” – dat weer een groot probleem was tijdens de afgelopen jaarwisseling. Ook benoemde ze dat Amsterdams erfgoed beschermd moet worden, waarbij ze expliciet verwees naar de verwoestende brand in de Vondelkerk tijdens de jaarwisseling.