De kosten voor de schade aan de Vondelkerk na de verwoestende brand tijdens nieuwjaarsnacht lopen in de miljoenen. NAP Nieuws zoekt uit wie hier uiteindelijk voor opdraait.
De monumentale Vondelkerk raakte tijdens de jaarswisseling zwaar beschadigd door een grote brand, waarbij de toren en het dak instortte. Terwijl de brandweer nog bezig was met blussen, hield eigenaar en monumentenredder Stadsherstel zich al bezig met de vraag: hoe krijgen we dit Amsterdamse monument weer in oude staat hersteld?
Geen standaarddraaiboek
“Bij monumentenrampen bestaat geen vast stappenplan,” zegt restauratie- en bouwhistorisch adviseur Gerrit Korenberg. Gemeente, verzekeraar, constructeur en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed moeten meteen om tafel. “Met zoveel partijen wordt het proces automatisch complex en kostbaar.”
Volgens Dolf Muller, woordvoerder van de Rijksdienst, komt bij grote monumentenbranden een speciaal incidententeam in actie dat meekijkt met de brandweer. “Voor ons is de kernvraag of er nog voldoende cultuurhistorische waarden aanwezig zijn. Bij de Vondelkerk is dat zeker het geval.” De buitenmuren staan grotendeels nog overeind en zijn stabiel. Het gebouw blijft een rijksmonument en zo komt reconstructie ook in beeld.
De Vondelkerk werd in 1872 gebouwd naar ontwerp van architect Pierre Cuypers en is sinds 1975 een rijksmonument. Al jaren is het gebouw aan de rand van het Vondelpark niet alleen een kerk, maar ook een vaste plek voor concerten, huwelijken en andere evenementen. “Juist die rol in de buurt maakt de impact van de brand zo groot,” zegt woordvoerder Stella van Heezik van Stadsherstel.
Volgens van Heezik is er gelukkig nog perspectief. De stenen en het fundament vertonen relatief weinig schade na de brand. “We zijn hoopvol dat we de kerk in oude staat kunnen herstellen.”
Flinke duit
Maar daar is veel geld voor nodig. De herbouw gaat naar verwachting miljoenen kosten. Een groot deel daarvan moet komen van de verzekering, maar hoeveel die zal uitkeren is nog onduidelijk. Volgens Stadsherstel is volledige dekking niet vanzelfsprekend. “De ervaring leert dat er bij dit soort projecten vrijwel altijd te weinig geld is.” Als stichting zonder winstoogmerk moet dat geld dus ergens anders vandaan komen.
Daar komt bij dat verzekeringen zich vaak beperken tot de ‘ruwe bouw’ van een pand. Alles wat het gebouw bijzonder maakt zoals siermetselwerk, siersmeedwerk en vergulding valt daar meestal buiten. “Ook het interieur wordt doorgaans niet vergoed,” legt Muller uit. Ook nu al lopen de kosten op, er zijn steigers geplaatst en tijdelijke overkappingen nodig om instorting te voorkomen en regen buiten te houden. Bovendien wordt de oorzaak van de brand nog onderzocht. Ook die uitkomst kan van invloed zijn op de uiteindelijke uitkering van de verzekering.
Subsidies
Als rijksmonument kan de Vondelkerk aanspraak maken op subsidies van het Rijk en op restauratieregelingen vanuit de provincie. “Maar die zijn alleen bedoeld als aanvulling,” benadrukt Muller. Eigenaren moeten altijd zelf nog meebetalen.
Ook de gemeente Amsterdam draagt bij. Zij is één van de aandeelhouders van Stadsherstel. Wethouder Scholtes maakte vandaag bekend Stadsherstel te ondersteunen door af te zien van het gemeentelijke dividend over 2025 (€421.000), dat in 2026 wordt uitgekeerd. Dit zal worden terug geïnvesteerd in de Vondelkerk.
Om het resterende financiële gat te dichten speelt crowdfunding een belangrijke rol, zegt Van Heezik. Dat initiatief kwam vrijwel direct op gang vanuit de buurt, nog voordat duidelijk was of herbouw technisch haalbaar zou zijn. Inmiddels is er ruim 230.000 euro opgehaald. De Vondelkerk profiteert daarbij van haar landelijke bekendheid. “De donaties komen uit heel Nederland. Dat helpt enorm.”
Ook Dotan draagt bij. De singer-songwriter, die in de buurt woont en oorspronkelijk in de Vondelkerk zou optreden, doneert de opbrengst van een uitverkocht concert aan Stadsherstel. Het optreden is verplaatst naar De Duif; de volledige opbrengst gaat naar de wederopbouw van de kerk.
Meer dan stenen
De herbouw van de Vondelkerk zal naar verwachting twee tot drie jaar duren en miljoenen kosten. Het doel is om het gebouw wel volledig haar oude en vertrouwde functie terug te geven als evenementenlocatie.