Dit weekend gaat Regarde Bien in première bij Theater Bellevue. De muzikale voorstelling van Ensemble SeaSession en regisseur Ola Mafaalani belicht de decennialange Franse atoomproeven in Frans-Polynesië en het Greenpeace-schip de Rainbow Warrior. Muziek van Jacques Brel en componist Reza Namavar bieden een muzikale toegang tot deze geschiedenis. NAP Nieuws spreekt Mafaalani (57) over schoonheid en hoop in tijden van oorlog.
Waar gaat deze voorstelling over?
‘Pfff, where to start? Muziek! We hebben muziek van Jacques Brel, maar ook van onze eigen componist die gefascineerd is door de Polynesische eilanden. Er zijn daar 193 atoomproeven geweest die de eilanden helemaal hebben verwoest; onder de zeespiegel is er nu geen levend wezen meer te bekennen. En dat is alleen maar om iets uit te proberen. Iedereen die op die eilanden leefde is dood, heeft kanker of is verminkt.’
‘Maar dan zijn er vijf jonge mensen die denken: ‘Wij stoppen dit.’ Ze hebben zelf een schip gerenoveerd en zijn naar de plek van de proeven gevaren. Frankrijk voelde zich bedreigd en ging die boot bombarderen, maar ze hebben het wel gehaald: de atoomproeven stopten.’
Hoe kwam u in aanraking met die geschiedenis?
‘Pauline, de artistiek leider van SeaSession en de pianiste van de groep, belde mij met dit idee. Ik dacht: dit verhaal moeten we vertellen om weer hoop te voelen. Als vijf mensen Frankrijk kunnen stoppen en die eilanden kunnen beschermen, dan voelt het alsof ik ook belangrijk ben. We combineren eigenlijk het gevoel dat we allemaal op dit moment hebben: doet het er nog toe wat ik doe, politiek gezien of wat betreft milieuproblemen? Maakt het nog uit wat ik vind?’
Ziet u een parallel tussen wat er toen gebeurde en deze tijd?
‘Er gaat nu ontzettend veel extra geld naar defensie, actueler wordt het niet; we zijn al bijna in oorlog. We zijn niet gewend aan dat idee, maar helaas heeft die luxe na de Tweede Wereldoorlog maar kort geduurd. Kijk ook naar wat er nu in Iran gebeurt. Onze componist is Iraans en het is verschrikkelijk; mensen worden vermoord omdat ze vrij willen zijn.’
Dat klinkt als een zware boodschap.
‘Nee, de wereld is zwaar. Mijn boodschap is juist heel licht. Ik kan er niks aan doen dat de wereld zo is; ik heb het niet gedaan! Wat ik breng is schoonheid binnen dat zware. Daarom hebben we ook die atoomproeven in de voorstelling. Het is hoopvol dat vijf mensen in een bootje iets heel groots kunnen stoppen.’
U heeft door de jaren heen een zeer divers oeuvre opgebouwd. Wat heeft dit stuk u voor nieuwe inzichten gebracht?
‘Ik heb nog geen voorstelling gedaan waar ik zo vaak moest vragen: ‘Reza (componist, red.), wat betekent deze toon voor jou?’ Ik heb eigenlijk door hem de eilanden ‘ontmoet’ waar het over gaat. Hij probeert bijvoorbeeld de kaalheid die overbleef na de proeven in een toon te vatten, of het gevoel nadat een nucleaire bom afgaat. Het was voor mij nog erg ongrijpbaar dus ik moest hem heel veel vragen stellen. Dat vond ik heel leuk.’
In de voorstelling wordt de muziek van Brel verweven met deze geschiedenis. Wat maakt zijn perspectief waardevol voor dit verhaal?
‘Toen hij (Jacques Brel, red) wist dat hij doodging aan kanker, is hij naar de Marquesaseilanden gegaan om daar zijn laatste jaren door te brengen. Hij leefde daar heel sober en hielp de bevolking door een vliegtuig te kopen om hen rond te vliegen.’
‘Zijn songteksten hebben een ruige kijk op de dingen en een eerlijkheid die ik heel fijn vind. Hij benoemt de dingen zoals ze zijn. Onze titel is Regarde bien, naar het lied Regarde Bien Petit. Dat betekent: kijk goed, kijk uit, maar kijk ook aandachtig. Maak niet alles kapot.’