De Tweede Kamerverkiezingen zijn pas net geweest en de gemeenteraadsverkiezingen komen er alweer aan. Beïnvloedt de Tweede Kamer hoe kiezers lokaal stemmen? “De rode lijn door de partijen heen is hetzelfde.”
Ruim vier maanden na de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober 2025, waarbij D66 onder leiding van Rob Jetten eindigde als grote winnaar, vinden op 18 maart de gemeenteraadsverkiezingen plaats. In hoeverre gaan de landelijke verkiezingen invloed hebben op hoe kiezers lokaal gaan stemmen?
“Ik neem de keuzes die landelijke partijen maken wel mee in mijn stem voor de gemeenteraadsverkiezingen”, vertelt Samuel Riemersma (19). Riemersma woont op het Java-eiland in Amsterdam en stemde tijdens de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen op GroenLinks-PvdA. De keuze voor een van die partijen – die nog los van elkaar in de Amsterdamse raad zitten – overweegt hij ook voor de gemeenteraad. “Het zijn dan wel verschillende fracties, maar de rode lijn door de partijen heen is hetzelfde.”
“De invloed van de landelijke politiek op gemeentepolitiek is over het algemeen groot”, ziet politicoloog Henk van der Kolk. Deels doordat het voor kiezers moeilijk is om onderscheid te maken tussen landelijke en lokale varianten van eenzelfde partij. Vaak zetten ze dan ook algemene kennis over een politieke partij in bij het uitbrengen van een stem bij lokale verkiezingen.
Lokale partijen
Dat ervaart Nina (23), wiens achternaam bekend is bij de redactie, uit Amsterdam Oost ook. Nina stemde bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen op de Partij voor de Dieren en overweegt deze keuze ook bij de gemeenteraadsverkiezingen. “Ik stem toch eerder op een partij waar ik al bekend mee ben. Ik zie meer van hen voorbijkomen en weet daardoor beter hoe ze presteren.” Een stem op een lokale partij heeft ze vooralsnog niet overwogen.
Naast landelijke partijen zijn namelijk ook lokale Amsterdamse partijen actief in de gemeentepolitiek, zoals De Vonk. Welke partijen het goed doen in gemeenteraadsverkiezingen, is volgens Van der Kolk overwegend een landelijke trend: “Als je uitslagen van verschillende gemeenten met elkaar vergelijkt, zie je dat als een partij wint of verliest in één gemeente dat in meer gemeenten zo is. Als lokale partijen bijvoorbeeld in één gemeente winnen, winnen ze overal.”
Daarbij zijn stemmen op lokale partijen volgens de politicoloog soms ook vooral stemmen tégen nationale partijen. Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 stemde 34 procent van de kiezers op een lokale partij uit afkeer van de landelijke politiek, bleek uit toenmalig kiezersonderzoek van EenVandaag. Lokale partijen zijn bovendien populair in gemeenten waar nationale partijen niet aanwezig zijn.
Dat zijn ze in Amsterdam wel, en prominent ook: elf van de dertien partijen in de huidige gemeenteraad zijn partijen die ook landelijk actief zijn. Hierdoor volgt Amsterdam in sterkere mate de landelijke trend dan gemeenten waar minder nationale partijen actief zijn, stelt Van der Kolk.
Weinig invloed
De lokale partijen in de Amsterdamse raad zijn bovendien maar klein, met één of twee zetels. Daardoor heerst bij sommige kiezers de indruk dat ze weinig invloed hebben. “Ik geloof wel in tactisch stemmen”, aldus Samuel Riemersma. “Ook al kan ik me misschien meer vinden in een andere partij, zou ik eerder GroenLinks of PvdA stemmen omdat die meer invloed hebben.” Dit geldt overigens niet voor iedereen. “Ik stem liever op een partij met één zetel die mij echt vertegenwoordigt, dan op een grotere partij omdat die misschien in een coalitie komt”, aldus Julia Hoekx (24) uit Nieuw-West.
Hoe de uitkomst van de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen en de formatie de uitkomst van de aankomende gemeenteraadsverkiezingen concreet gaan beïnvloeden, is volgens politicoloog Van der Kolk lastig te voorspellen. Het hangt volgens hem namelijk vooral af van de plannen die D66, CDA en VVD, die samen een minderheidskabinet zullen vormen, de komende tijd gaan presenteren en hoe kiezers daarop reageren.