Pop-upwinkels verschijnen en verdwijnen in rap tempo in Amsterdam. Wat betekent deze trend voor de stad?
In de etalage van Prinsengracht 234F is telkens iets nieuws te zien. Waar vorige maand nog schilderijen in het pand hingen, staan er nu overvolle kledingrekken. “Er zit hier elke keer wat nieuws,” zegt pandeigenaar Arthur van Wijk. “En dat is precies de aantrekkingskracht.”
Van tijdelijke restaurants en koffietentjes tot kledingmerken en kunstprojecten, de pop-upwinkel is niet meer weg te denken uit het Amsterdamse straatbeeld. En het lijken er steeds meer te worden. Winkels die maar een paar dagen of weken bestaan, om daarna weer te verdwijnen. Soms doemen ze op in leegstaande panden, maar er zijn ook ruimtes die speciaal voor dit doel zijn ingericht.
Hotspot
Van Wijk kocht het pand aan de Prinsengracht in 2018, met het idee het bij zijn woning te trekken. “Maar het had een gemengde bestemming, dus verhuren mocht ook.” Een vaste huurder bleek minder rendabel dus inmiddels verhuurt hij de ruimte vrijwel continu als pop-upwinkel: van ADE-merchandise tot kledingmerken en boekpresentaties.
“Soms huurt iemand de ruimte drie maanden, maar vaak korter en minimaal voor vier dagen,” zegt Van Wijk. De basisprijs bedraagt € 1.500,- euro per week. “Over een heel jaar genomen is het het waard, al levert een losse week weinig op.” De prijzen verschillen per seizoen: februari is rustig, rond feestdagen geldt een toeslag van dertig procent.
Volgens Mirjam Bani, econoom commercieel vastgoed en publieke sector bij ING, is de opkomst van pop-ups onderdeel van een grotere verschuiving. “De winkelmarkt verandert al decennia. Mensen kopen steeds meer online, maar de winkelpanden blijven staan.” Die vastgoedvoorraad past zich niet snel aan en zo ontstaat leegstand. De pop-up is een manier om die leegte tijdelijk op te vangen.
Nu of nooit
Pop-ups spelen in op een behoefte aan snelheid en exclusiviteit. Wie te lang wacht, mist het moment of dat ene product. Stedelijk transformatie econoom Cees-Jan Pen ziet het overal terug. “In veel Nederlandse steden, maar Amsterdam loopt hierin wel echt voorop.”
Ze zorgen voor reuring in een buurt, zegt Pen. “Mensen lopen minder snel door. Dat helpt de straat, ook al lost het leegstand van panden niet structureel op.” Uit cijfers van onderzoeksbureau Locatus blijkt dat de winkelleegstand landelijk rond de 8 procent ligt, terwijl 3 procent als gezond geldt. “Dan is tijdelijke invulling beter dan dichtgespijkerde panden.”
Voor vastgoedeigenaren kan tijdelijke verhuur aantrekkelijk zijn. “Op A-locaties met veel aanloop kan een pop-up soms zelfs een permanent verdienmodel worden,” zegt Bani. “Tijdelijke contracten brengen hogere beheerkosten met zich mee, dus er moet een aantrekkelijke huur tegenover staan. Zeker online retailers betalen graag, omdat het voor hen vooral een interessante marketingtool kan zijn.”
Op plekken zonder vaste aanloop werkt de pop-up minder goed. “Soms kan het voor gemeenten een middel tegen leegstand en verloedering zijn, terwijl wordt nagedacht over een andere invulling van het pand,” volgens Bani.
Pop-upeconomie
Traditionele winkels staan onder druk door hoge huren en online concurrentie. Tijdelijkheid verlaagt de drempel voor ondernemers en vastgoedeigenaren. Voor ontwerpster Ileana Geueke, die met haar duurzame vintage kledingmerk ilgega regelmatig pop-ups doet, is het vooral een manier om zichtbaar te zijn. “Je kunt bijna niet meer om pop-ups heen als starter.” Wat haar aantrekt, is het communitygevoel. “Je ontmoet je klanten en krijgt directe feedback. Dat is heel waardevol.”
Maar eenvoudig is het niet. “Je moet echt opvallen, want er zijn er zoveel. Locatie is cruciaal, net als promotie. Het kost tijd, geld en veel energie door transport- en standkosten. Het is elke keer een gok.”
Volgens Bani is de pop-upeconomie niet op lange termijn houdbaar. “Pop-ups zijn ontstaan door een overschot aan winkelruimtes. Op de juiste plek is het een krachtige marketingtool, maar het biedt lang niet overal een structurele oplossing.” De verwachting is wel dat de trend voorlopig aanhoudt, zolang de verschuiving van offline naar online winkelen doorzet.