Toen documentairemaker Rachel Rosier naar de Filipijnen reisde voor Streaming Hell, verwachtte ze wanhoop. Rauw geweld, onvoorstelbare verhalen, een systeem zo groot dat het elk gevoel van handelingsperspectief zou verpletteren. Ze kwam terug met iets anders: hoop.
Streaming Hell, een nieuwe documentaire van Nachtzon Media en International Justice Mission, ging dinsdagavond in première in Pathé Tuschinski. De film volgt twee hoofdpersonen die in hetzelfde systeem opereren, aan de andere kant van de wereld: Linda van den Oever, landelijk officier van justitie kinderpornografie en kindersekstoerisme, en Maranatha Praise Ladringan, een Filipijnse advocaat die pro deo seksueel uitgebuite kinderen bijstaat. Veel van de verdachten die zij proberen te vervolgen, blijken Nederlanders.
‘Het had je buurman kunnen zijn’
Het misbruik speelt zich fysiek af in de Filipijnen, maar digitaal en financieel loopt het via Europa, via Nederland. Dat maakt het ongemakkelijk dichtbij. Aan het eind van de documentaire zweeft een drone boven een Nederlandse woonwijk. Rijtjeshuizen, grijsbruine bakstenen, een speeltuin met een gele glijbaan. ‘We denken graag dat dit soort misdrijven ver weg gebeuren,’ zegt Rosier. ‘Dat het andere werelden zijn, andere mensen. Maar dit gaat via onze netwerken, onze betaalmiddelen. De daders wonen hier. Het zijn geen monsters. Het zijn vaak mannen met een baan, een gezin, een sociale omgeving.’
Volgens cijfers van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum reizen jaarlijks minstens 20.000 Nederlandse mannen naar de Filipijnen om kinderen seksueel te misbruiken. Online ligt het aantal nog hoger. Meer dan de helft van alle wereldwijd bevestigde beelden van online seksueel kindermisbruik wordt gehost op Nederlandse servers.
Waarom een Nederlandse officier van justitie zich bezighoudt met misbruik aan de andere kant van de wereld, legt Linda van den Oever uit. ‘Als het misbruik wordt betaald vanuit Nederland, als de servers hier staan, als de klant hier zit, dan is het ook óns strafrecht,’ zegt ze. ‘Die digitale infrastructuur maakt dat Nederland niet alleen een doorvoerland is, maar een knooppunt.’
Volgens Van den Oever biedt die positie niet alleen verantwoordelijkheid, maar ook mogelijkheden. ‘We kunnen hier opsporen, hier vervolgen. Ook als het kind duizenden kilometers verderop zit.’ De samenwerking met de Filipijnse autoriteiten verloopt dan ook goed, zegt ze.
‘Het is schokkend eenvoudig’
In Streaming Hell wordt zichtbaar hoe laagdrempelig dat misbruik is georganiseerd. Via chatapps en livestreamplatforms leggen klanten rechtstreeks contact met tussenpersonen. Betalingen verlopen snel en vaak anoniem. Binnen minuten kan een livestream beginnen waarin een kind live instructies krijgt.
Juist omdat het misbruik live plaatsvindt, verdwijnt het bewijs vaak zodra de stream stopt. Er blijven geen bestanden achter, chats worden gewist, geldstromen zijn moeilijk te herleiden. Opsporing is complex en vervolging schaars. Het systeem leunt op vluchtigheid.
Bevrijdingsactie
Rosier reist in de documentaire mee met een politieactie in de Filipijnen. Op een locatie waar tijdens een livestream misbruik plaatsvindt, vallen agenten binnen. Er blijkt een kinderbordeel te zitten. Niet drie, zoals vooraf gedacht, maar zes slachtoffers worden gevonden. De daders worden op heterdaad betrapt, dankzij een zeldzame samenwerking tussen het Nederlandse Openbaar Ministerie en Filipijnse autoriteiten, met een undercoverpersoon die zich voordeed als betalende klant.
Rosier denkt nog veel aan de reddingsactie. ‘Het jongste jongetje kwam als laatste naar buiten. Hij moest eerst zijn broek nog aandoen,’ vertelt ze. ‘Dat staat op mijn netvlies gebrand. Dat soort momenten maken alles ineens heel concreet. Dit is geen abstract online probleem, dit gebeurt nu, met echte kinderen.’
Rosier denkt nog vaak aan die actie. ‘Het jongste jongetje kwam als laatste naar buiten,’ zegt ze. ‘Hij moest eerst zijn broek nog aandoen. Dat beeld raak ik niet meer kwijt.’
Het gevecht tegen kindermisbruik
In een opvanghuis voor bevrijde slachtoffers breekt advocaat Praise Ladringan. Ze is gewend om afstand te houden, vertelt Rosier, om haar werk vol te kunnen blijven doen. ‘Dat zij daar breekt, laat zien hoeveel dit vraagt van mensen die dagelijks in deze werkelijkheid staan.’
Toch overheerst aan het eind van Streaming Hell geen machteloosheid. Rosier zag hoe politieacties werken, hoe daders worden veroordeeld, hoe kinderen letterlijk uit misbruiksituaties worden gehaald. ‘Ik had verwacht dat ik terug zou komen met een gevoel van wanhoop. Sommige problemen zijn zo groot, dat je denkt dat je ze niet op kan lossen. Maar ik kwam terug met hoop,’ zegt Rosier.
Die hoop is niet vrijblijvend, benadrukt ze. De documentaire laat zien wat het systeem in stand houdt: de anonimiteit van Nederlandse servers, de aanhoudende vraag vanuit Nederland. ‘Zolang die vraag bestaat, blijft het misbruik bestaan,’ zegt ze. ‘Maar ik weet nu ook: als er wordt ingegrepen, kan het stoppen. Eén kind per keer.’