Zo’n 170 Amsterdammers uit vooral Noord willen dat de provincie in 2026 de stank van kunstmestfabriek ICL voorkomt. Die wens stond veelvuldig op de grote nieuwjaarskaart die dinsdagavond in het Zonnehuis in Noord aan Jeroen Olthof, de gedeputeerde van Noord-Holland, werd overhandigd. ‘Het is tijd voor daadkracht.’
‘Dát is de boosdoener,’ zegt Veronica van de Braak (68) wijzend naar de ICL-fabriek aan de overkant van het IJ. Het is een hoge grijze rechthoekige toren. Uit de schoorsteen komt geen rookpluim en er valt ook niets te ruiken. ‘- is altijd zo hè?’ lacht ze. ‘Dat is de wet van Murphy.’
Stank
Van de Braak woont nu drie jaar in Tuindorp Oostzaan en walgt van de stank die haar kant op waait. Een ‘penetrante chemische lucht’ noemt ze het. Anderen ruiken brandend rubber. Soms kan Van de Braak er zelfs niet van slapen. Ze houdt de weerapp daarom nauwlettend in de gaten. ‘Als ik ’s avonds naar bed ga en er staat zuidwestenwind, dan gaat mijn raam niet open; dat is wel een beetje idioot, hè?’ Ze denkt al hardop aan verhuizen.
Ook maakt ze zich zorgen over haar gezondheid. De afgelopen twee jaar kreeg ICL tweemaal een boete van 125.000 euro, omdat de fabriek veel meer zoutzuur de lucht inblies dan de vergunde norm toestond. Volgens de Omgevingsdienst ging het om overschrijdingen ‘tot circa 18 keer’. Die hoge concentratie veroorzaakt lichamelijke klachten. ‘Mensen krijgen last van prikkende ogen, hoestbuien en astma-aanvallen,’ vertelt Van de Braak.
De GGD liet in oktober vorig jaar weten dat de klachten inderdaad door zoutzuur kunnen komen, maar dat er ‘geen ernstige gezondheidsrisico’s’ verbonden zijn aan de zoutzuurconcentraties die bij een overschrijding in 2023 in de woonwijken werden gemeten.
De overtredingen maken Van de Braak niet alleen bezorgd, maar vooral heel erg kwaad. ‘Ze houden zich gewoon al jaren niet aan de regels! Hoe is dat mogelijk in Nederland?’
Jarenlange klachten
Daarom heeft Van de Braak zich aangesloten bij actiegroep Adem Vrij aan het IJ. Ze zal ook aanwezig zijn bij de overhandiging van een grote nieuwjaarskaart aan Jeroen Olthof, de gedeputeerde van provincie Noord-Holland. 170 Amsterdammers, vooral uit stadsdeel Noord, schreven berichten op de kaart waarin ze oproepen tot het terugdringen van de stank van ICL. ‘Meneer Olthof, alstublieft, … U kan het waarmaken!’
Van de Braak gaat ook spreken. Op haar mobiel laat ze een krantenartikel uit 1990 zien dat ze zal voorlezen. Daarin deed de inmiddels overleden Ilja Lodder al beklag over de lucht van ICL die naar ‘aangebrande melk’ rook en samen met de andere industriële gassen voor ‘misselijkheid, hoofdpijn en zere ogen’ zorgde. ‘Dit is ruim vijfendertig jaar geleden!’ roept Van de Braak uit. ‘Het had net zo goed nu kunnen worden opgeschreven!’
Kritiek op nieuwe vergunning
Momenteel werkt de Omgevingsdienst aan een nieuwe vergunning voor ICL. In de conceptversie van oktober werd de grens voor zoutzuuruitstoot teruggedrongen van maximaal 30 milligram per kubieke normale meter naar 12. En de stank van ICL zou met nieuwe technieken bijna driekwart worden teruggedrongen.
Toch is de vergunning volgens Adem Vrij aan het IJ en Natuur- en Milieufederatie Noord-Holland nog lang niet scherp genoeg. Adem Vrij eist dat er drie keer per jaar wordt gemeten, in plaats van één keer. De Natuur- en Milieufederatie stelt dat ICL per direct dicht moet tot ze de nieuwste zuiveringsinstallaties hebben.
Zelfs de gemeente leverde in december kritiek. Wethouder Steven van Weyenburg wil de mogelijkheid krijgen de fabriek stil te leggen bij nieuwe overtredingen en dringt aan op het versnellen van het terugdringen van de geur. Verder is hij het met de actiegroep eens dat er meer dan eens per jaar moet worden gemeten.
‘Goede buur’ ICL
ICL geeft nog altijd aan een ‘goede buur’ te willen zijn. Ze vinden de conceptvergunning ‘streng maar realistisch’. Eerder zegden ze al toe vóór aankomende zomer een filter te installeren tegen de stank. Het terugdringen van de zoutzuuruitstoot vergt volgens ICL echter meer tijd. Locatiemanager Erik Wegman laat aan NAPNieuws weten woensdag te zijn begonnen met een ‘belangrijke proef om de vorming en uitstoot van zoutzuur tegen te gaan’.
Met de twee boetes voor te hoge zoutzuuruitstoot is ICL het overigens niet eens. In september vorig jaar gingen ze in hoger beroep. Volgens hen was de uitstoot verkeerd gemeten en berekend.
‘Neem onze kritiek serieus’
Op de dinsdag van de overhandiging, zet Myrthe Verweij, een van de kartrekkers van Adem Vrij aan het IJ, gelijk de toon. ‘Het is eigenlijk diep triest en best wel fakking irritant dat het nog steeds nodig is om samen te komen,’ opent ze haar speech in de kleine zaal van het Zonnehuis in Tuindorp Oostzaan. Uitgestalde protestborden en -vlaggen belichamen de jarenlange strijd die de bewoners voeren. Deze keer zijn er zo’n vijftig mensen aanwezig.
Verweij noemt de conceptversie van de nieuwe vergunning ‘veel te slap’ en vindt dat de provincie de kritiek vanuit Adem Vrij serieus moet nemen. ‘Het is tijd voor daadkracht.’
‘De kritiek nemen we absoluut serieus,’ reageert Olthof. ‘We moeten zorgen dat de vergunningen allemaal zo scherp mogelijk zijn en dat ICL zich daar ook aan zal houden.’ De fabriek stilleggen of dichtgooien is door regelgeving volgens hem niet haalbaar. Wel zegt hij toe meer te gaan handhaven en onderstreept hij dat de Omgevingsdienst nu druk bezig is met het beoordelen van alle kritiek. Zij verwachten eind deze maand de definitieve vergunning te publiceren.
Voor de nieuwe generatie
Na de voordracht van Van de Braak uit de oude krant overhandigen vier kinderen uit de buurt de grote nieuwjaarskaart aan de gedeputeerde. Een van hen is de tienjarige Anna. Zij vindt de stank ‘super goor’ en vertelt dat ze er hoofdpijn van krijgt ‘als het echt heel erg stinkt.’
‘Dit komt natuurlijk ontzettend hard binnen,’ zegt Olthof. ‘We doen het ook voor deze hele nieuwe generatie die in een schone omgeving wil opgroeien.’
Van de Braak ervaart de houding van de provincie nu als ‘prettig’, maar hoopt dat het niet bij mooie woorden blijft. ‘Ik wil het nu echt zien… Ik wil het niet meer ruiken.’